એરિક ફ્રોમનાં પુસ્તક ‘The Sane Society’ (શાણો સમાજ)માંથી…

દરેક નવપ્રસ્થાન વખતે માણસનાં મનમાં કંઇક ભયની લાગણી રહે છે; કારણ કે પોતાને વધારે પરીચિત અને સહીસલામત લાગતી સ્થિતિમાંથી એણે નવી ને અજાણી સ્થિતિમાં ઝંપલાવવાનું હોય છે.

વિવેકબુધ્ધિ અવિભાજ્ય છે અને જીવનનાં બધા ક્ષેત્રોમાં તે હોવી જોઇએ. માણસે પ્રકૃતિનું, માનવનું, સમાજનું અને પોતાની જાતનું તટસ્થ જ્ઞાન મેળવવાનું છે. આમાનાં કોઇપણ એક ક્ષેત્ર વિશે માણસ ભમ્રમાં રહે તો એની વિવેકબુધ્ધિ કુંઠીત થાય છે. અને તેથી બીજા ક્ષેત્રોમાં પણ એનો ઉપયોગ રૂંધાય છે. તેથી વિવેકબુધ્ધિએ માણસનાં સમસ્ત જગતને આવરી લેવાનું છે.

માણસનું કૃત્ય ગમે તેવું વિવેકહીન કે અનૈતિક હોય તોયે તેને વાજબી ઠેરવવાની એક અદમ્ય ઇચ્છા માણસની અંદર રહેલી છે.

મૂડીવાદી મૂલ્યોનાં પિરામિડમાં મૂડી શ્રમ કરતાં ઉપરનાં સ્થાને છે. શ્રમ મૂડીનાં હાથમાંનું સાધન છે, નહિં કે મૂડી શ્રમનાં હાથમાંનું.

ભૌતિક સમૃધ્ધિ, રાજકિય અને સામાજિક સ્વતંત્રતા છતાંયે આજે આપણો સમાજ માનસિક સ્વાસ્થયની દ્રષ્ટિએ પહેલાં કરતાં વધુ પછાત છે.

મૂડીવાદી અર્થવ્યવસ્થા વિશે કહ્યું છે: ‘તેને આજે એવા માણસો જોઇએ છે, જેઓ વિશાળ સમૂહમાં ચૂં કે ચાં કર્યા વિના ભળી જાય, ભૌતિક વસ્તુઓનો વધુને વધુ ઉપભોગ કરે, યંત્રવત કામ કર્યા કરે.’ આવા માણસો મૂડીવાદી સમાજમાં ઘર્ષણ વિના બંધબેસતા થઇ જાય છે.

ઉપભોગ એ હવે સાધનને બદલે સાધ્ય બની બેઠું છે… પોતાની બીનજરૂરી વધતી જરૂરિયાતો સંતોષનારા લોકોનો માણસ દાસ બની ગયો છે.

સુખ એટલે દુ:ખનો અભાવ નહિં, પણ હતાશાનો અભાવ.

એક માણસને પોતાની નોકરી ન ગમતી હોય છતાં બેકારીને ભયે તેને તે કરવી પડતી હોય તો તેનાં સમગ્ર વર્તન પર આની અસર પડે છે.

ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિએ જોઇએ તો રાજકારણમાં કે તત્વજ્ઞાનમાં, ધર્મમાં કે વિજ્ઞાનમાં બધા ”સાચા” વિચારો મૂળમાં તો લધુમતીનાં જ વિચારો હતાં. જો માણસે વિચારનું મૂલ્ય સંખ્યાનાં ધોરણે આંક્યું હોત, તો આપણે હજી ગુફાઓમાં વસતા હોત.

Advertisements

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s