ચિંતક + ગણિતશાસ્ત્રી બટ્રાંડ રસેલ સાથેની એક પ્રશ્નોતરી…

તમે શું માનો છો? ધર્મની અસરો ખરાબ થાય છે કે સારી?

રસેલ: હું માનું છું કે ઇતિહાસમાં મોટાભાગની તેની અસરો નુકશાનકારક/ખરાબ થઇ છે… તે ખરાબ થઇ છે તેનું કારણ હું એ માનુ છું કે જેની કોઇ યોગ્ય સાબિતી ન હતી તેમા લોકોએ શ્રધ્ધા રાખવી જ જોઇએ તે મહત્વનું માનાયું. તેથી તેણે બધાની વિચારશક્તિ બગાડી, કેળવણીની પધ્ધતિ બગાડી, અને હું માનુ છું કે સંપૂર્ણ નૈતિક પાખંડ ઊભું કર્યું. ખરેખર તે વાત સત્ય છે કે અસત્ય તે પ્રશ્ન દૂર રાખીને અમુક વસ્તુ માનવી તે સાચુ છે અને અમુક વસ્તુ માનવી તે ખોટું છે એમ ઠરાવ્યું.

શું ધર્મ આજે પણ નુકશાન કરી રહ્યો છે?

રસેલ: આજે પણ એ જ સ્થિતિ છે… હું માનુ છું કે આજનો ધર્મ, સંપ્રદાયમાં સીમિત થયેલો ધર્મ મુખ્યત્વે, પ્રમાણિક વિચારોને રૂંધે છે અને જે વસ્તુઓ બહું મહત્વની નથી તેને મહત્વ આપે છે.

સુખ આપનાર ક્યાં તત્વો છે એમ આપને લાગે છે?

રસેલ: મને લાગે છે કે ચાર સૌથી મહત્વનાં છે. કદાચ તેમાંનું પહેલું છે સ્વાસ્થ્ય. બીજુ, જીવનજરૂરિયાતની તંગી ન રહે તેટલી આવક. ત્રીજુ, સુખી અંગત સંબંધો અને ચોથુ, કરવામાં આવતા કાર્યની સફળતા મળવી એ છે.

સુખ માટે બીજો મહત્વનો Point આવક. તે કેટલું મહત્વ ધરાવે છે?

રસેલ: તેનો આધાર તમે ક્યાં ધોરણથી ટેવાયેલા છો તેનાં ઉપર છે. તમે સામાન્ય રીતે ગરીબ રહેવા ટેવાયેલા હો તો તમારે બહુ મોટી આવકની જરૂર રહેતી નથી. જો તમે ખૂબ શ્રીમંત રહેવાને ટેવાયેલા હો તો બહુ મોટી આવક ન હોય તો દુ:ખ રહે છે. એટલે એ પ્રશ્ન તો તમે કેવી રીતે ટેવાયેલા છો તેનાં પર આધાર રાખે છે.

અણુયુધ્ધ વિશે તમે શું માનો છો?

રસેલ: હું માનુ છું કે એથી એક એવી પરિસ્થિતિ પેદા થાય છે કે જેમાં કોઇપણ વ્યક્તિ ઇચ્છવા જેવું કશું જ ન મેળવી શકે અને આપણાં જીવનમાં જેની કીંમત છે તે બધાનો સર્વનાશ થાય.

શું તમે એમ કહેવા માંગો છો કે તે યુધ્ધમાં એકેય પક્ષે વિજય જેવું કાંઇ ન રહે?

રસેલ: હું એમ કહેવા માંગુ છું કે યુધ્ધને અંતે પશ્ચિમની છાવણીમાં છ માણસો બચ્યાં હોય, ૪ રશિયામાં અને ૪ ચીનમાં બચ્યાં હોય. એટલે પશ્ચિમનાં પક્ષે બે વધુ છે તેથી તેનો વિજય ગણવો હોય તો ગણી શકાય. (પણ તે વિજયમાં કંઇ મજા ન રહે!)

ધારો કે તમને એમ કહેવામાં આવે કે જો તમે થોડા ઓછા બુધ્ધિશાળી હો તો તમે વધારે સુખ મેળવી શકો. તમે આ અંગે શું કહેવા માંગો છો?

રસેલ: ના, ના. હું એ કરૂ જ નહિ. મને થોડી વધારે બુધ્ધિ મળતી હોય તો હું થોડું સુખ જતું કરવા તૈયાર છું. મને તો બુધ્ધિ જ ગમે.

Advertisements

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s