મારી ઓફિસ ખરીદ-વિધિ

દોઢ વર્ષ પહેલાં મારે અહીં રાજકોટમાં એક ઓફિસ લેવાની હોવાથી હું એ માટે તપાસ ચલાવી રહ્યો હતો. તપાસનો અંત આવતો હોય તેમ મને જાણવા મળ્યું કે અહીંનાં એક મુખ્ય માર્ગ ઉપરનાં કોમ્પલેક્ષમાં એક ઓફિસ હંમેશા બંધ રહે છે. મારા માટે એ ઓફિસ અનુકૂળ હતી. બાજુની ઓફિસમાં તપાસ કરતાં જાણવા મળ્યું કે જેની એ ઓફિસ છે એ માલિકનાં ભત્રિજાની દુકાન આ જ કોમ્પલેક્ષમાં નીચે છે. હું એ ભત્રિજાને મળવા ગયો અને ઓફિસ બાબતે પૂછ્યું તો તેણે કહ્યું, ‘થોડા સમય પહેલા કાકાને પૈસાની જરૂર હોવાથી એ વેચવાની હતી પરંતુ અત્યારે ન હોવાથી હવે તેઓ એ ઓફિસ રોકાણ તરીકે રાખવા માંગે છે અને હવે એ વેચવાની ના કહે છે.’ ભત્રિજાની વાત સાંભળીને હું વધારે કાંઇપણ વાત કર્યા વગર ત્યાંથી નીકળી ગયો.

કેટલીક બાબત આપણે પૂરી થઇ ગયેલી સમજતા હોઇએ છીએ પણ હકીકતે ત્યાંથી તો શરૂઆત થતી હોય છે. આવા મારા પૂર્વ અનુભવો હોવાથી મેં જરા ઊંડે ઉતરવાનું વિચાર્યું અને એ દિશામાં આગળ શું થઇ શકે એની તપાસ શરૂ કરી. સંપર્ક નંબર મળી શકે તેમ ન હતો, પણ મને જાણવા મળ્યું કે મારે જે ઓફિસ લેવી હતી તેમાં એ ઓફિસ માલિકનો ભત્રિજો તેની દુકાનનો વધારાનો છૂટક સામાન રાખે છે અને એ રીતે તે ઓફિસનું ધ્યાન પણ રાખે છે. મને તરત જ વિચાર આવ્યો અને હું ૯૯ ટકા સ્પષ્ટ થયો કે ઓફિસ વેચવાની જ હોય શકે, પણ ભત્રિજાને એમાં રસ ન હોય, અને એનાં કાકા એમ માને છે કે મારી ઓફિસ વેચાતી નથી.

મારા આ અનુમાનને આધારે મેં એ જ વ્યાપારી કોમ્પલેક્ષમાં લગભગ નવથી દસ ઓફિસમાં એ ઓફિસનાં માલિક વિશે પૂછ્યું. જેમને ખબર હતી એ દરેકે પેલાં ભત્રિજાને મળવાનું કહ્યું, પણ એટલું જાણવા મળ્યું કે હાલ એ ઓફિસ-માલિક મોરબી રહે છે અને એમને ટાઇલ્સનો ધંધો છે. મારા માટે આટલી અમસ્તી જાણકારી પૂરતી હતી.

પાંચ દિવસ જવા દઇને મેં મારા એક મિત્રને સમજાવીને પેલા ભત્રિજાની દુકાને મોકલ્યો. ત્યાં જઇને તેણે કહ્યું, ‘હું અહીં કોન્ટ્રાક્ટ ઉપર લાદી લગાડી આપવાનો ધંધો કરૂ છું અને મોરબીવાળા તમારા કાકા સાથે મારે એ માટે વાત કરવાની છે તો એમનો નંબર આપો. એમનો નંબર મારી પાસે હતો પણ મોબાઇલમાં Save કરવાનું ભૂલાઇ ગયું. મારે એમની સાથે વાત થઇ ત્યારે એમણે તમારો ઉલ્લેખ કર્યો હતો એથી યાદ આવ્યું કે અહીંથી મળી જશે.’ આ દરમિયાન મારા મિત્રનાં ફોન ઉપર મેં નંબર લગાડ્યો કે જેથી એ તૂરત જ ત્યાંથી નીકળી શકે. અમુક જગ્યાએ વધારે વાત કરવાથી મોટાભાગે આપણે ખુલ્લા પડી જતાં હોઇએ છીએ.

હા! તો ફોન નંબર મેળવ્યા પછી મેં મૂળમાલિકનો સંપર્ક કર્યો. મને જાણવા મળ્યું કે આ જ કોમ્પલેક્ષમાં એમની બીજી બે ઓફિસ પણ છે. એમાંની કોઇપણ બે એમને વેચવી હતી. ઓફિસની કિંમત એમણે જે કહી એ પણ એકદમ વ્યાજબી હતી. થોડાં ભાવતાલ પછી મેં એ ભાવ સ્વીકાર્યો અને ઓફિસનાં Document ક્યારે જોવા મળે તે પૂછ્યું.

એમણે કહ્યું, ‘તમે રાજકોટ જ રહો છો ને, તો હું એ ફાઇલ મારા ભત્રિજાને ત્યાં પહોંચાડી દઇશ. તમે ત્યાંથી લઇ લેજો.’

મેં કહ્યું, ‘સર, હું કાલે જ મારા ધંધાનાં કામ માટે મોરબી આવવાનો છું તો રૂબરૂ જ આપની પાસેથી લઇ જઇશ. ત્યાં જ Zerox કરાવીને થોડીવારમાં જ આપની ફાઇલ આપને પરત આપી દઇશ.’
એમણે કહ્યું, ‘એ તો સારામાં સારૂ. મારે મોકલવાની ઉપાધી નહીં.’

એમને રૂબરૂ મળીને Zerox કરાવીને એ ફાઇલ ખરાઇ કરવા માટે અહીંનાં એક વકીલને આપી. એ વકીલે બધું બરાબર કહેતાં મેં ઓફિસ-માલિક સાથે દસ્તાવેજ કરવા માટેની તારીખ અને સમય નક્કિ કરી લીધા.

આવા દસ્તાવેજ કેમ થાય એની મને ખબર હોવા છતાં મેં એ આખો મામલો એ વકીલને જ સોંપી દીધો. માત્ર સહી કરવાની હતી ત્યારે જ હું અને મારા મમ્મી એ સરકારી કાર્યાલયે પહોંચ્યા અને ત્યાં મારા મમ્મીનાં નામનો ઓફિસનો દસ્તાવેજ કરાવ્યો. સ્ત્રીનાં નામે મિલ્કતનો દસ્તાવેજ કરવાથી ચૂકવવી પડતી સ્ટેમ્પ ડ્યૂટીમાં ફાયદો થાય છે, એ કારણોસર પણ.

ઓફિસનાં માલિકી હક બદલાયાનાં બીજા દિવસે હજુ ઓફિસની ચાવી પેલાં ભત્રિજા પાસે જ હોવાથી હું એ લેવા ગયો. એ વખતે એ મને જોઇ રહ્યો અને બોલ્યો, ‘લે! તમે આ ઓફિસ લીધી? મને બે દિવસ પહેલા જ ખબર પડી. મને તો એમ કે કાકાનાં કોઇ સંબંધી હશે.’

જે હોય તે, એનું તાળુ ખોલીને, પાછું આપીને મેં મારૂ તાળુ લગાવી દીધું.

ઓફિસ લીધાનાં છ માસ પછી એ જ ઓફિસથી થોડી ઓછા મોકાની એ જ માલિકની બીજી ઓફિસે મેં ચૂકવેલ કિંમત કરતાં ૨૦ ટકા વધુ કિંમતે વેચાઇ એ જાણ્યું ત્યારે અતિ આનંદની અનુભૂતિ તો ન થઇ પણ એમ જરૂર થયું કે સારૂ થયું કે કામ યોગ્ય સમયે થઇ ગયું.

અતિ આનંદની અનુભૂતિ એ માટે ન થઇ, કેમ કે મારી સાથે ભૂતકાળમાં એવા કેટલાક બનાવો બન્યા છે જેમાં જ્યારે એ મળ્યું છે ત્યારે ખુબ આનંદ/સુખ મળ્યું હોય, પછી એ જ મારા માટે દુ:ખદાયી બની ગયું હોય, એટલે કે જે આપણને જેટલું સુખ આપવા કારણભૂત હોય છે એનામાં આપણાં માટે એટલી જ દુ:ખદાયી બનાવવાની ક્ષમતા પણ રહેલી હોય છે.

મારા મગજમાં સાલી એક વાત ઘૂસી ગઇ છે અને તે એ કે, ‘ખુશકિસ્મતી આપણાં દરવાજા ઉપર એક જ વાર ટકોરો મારે છે, થોડી જ વાર લાગી તો એ ચાલી જાય છે. જ્યારે બદકિસ્મતી એ એ છે જે આપણાં દરવાજા ઉપર ત્યાં સુધી ટકોરા મારતી રહે છે જ્યાં સુધી એને અંદર આવવા ન મળે.’ કોણ જાણે કેમ, કદાચ એથી પણ આ કામ થઇ શક્યું હોય.

Advertisements

Jim Stovallની ‘The Ultimate Gift’માંથી આ અંશો…

રેડ સ્ટીવન્સ નામનાં સ્વબળે આગળ આવેલા ઉધોગપતિની પોતાનાં પરિવારને દુનિયાનાં તમામ સુખ-સગવડ આપવાની તમન્નાને કારણે એ બધા સ્વાર્થી અને જીવનનાં મૂળભૂત નિયમોનાં અનુભવોથી વંચિત રહી જાય છે. એનું વસિયતનામુ જ્યારે વાંચવામાં આવે છે ત્યારે એની કરોડો ડોલરની સંપતિ એ લાલચુ સગાઓને તો આપતો જાય છે, પણ એ જેને સૌથી વધુ ચાહતો હોય છે એ એનાં ભત્રિજા જેસન માટે કાંઇ જ છોડતો નથી.

ભત્રિજા જેસનને બાકાત રાખવામાં આવ્યો છે જીવનમાં વિશેષ કાંઇક કરવા માટે, શીખવા માટે, અનુભવવા માટે. રેડ સ્ટીવન્સનું એ અભિયાન બાર મહિના ચાલે છે. એ અભિયાનમાં શું છે? એ જાણવા માટે Jim Stovallની ‘The Ultimate Gift’ વાંચવી જ રહી. એ Motivation Type Novelમાંથી આ અંશો…

કોઇપણ સફર, ચાહે તે લાંબી હોય કે ટૂંકી, પણ એનાં મહત્વનું આત્મજ્ઞાન થતાં જ જાગ્યા ત્યારથી સવાર સમજીને એનો આરંભ કરી દેવો જોઇએ.

દરેક વ્યક્તિ બીજા પર પાડેલાં પોતાનાં પ્રભાવ થકી જ ઓળખાય છે.

તારા માટે એ જાણવું પણ જરૂરી છે કે માત્ર ધન તમને ખુશ રાખી ન શકે. હું એ પણ ઉમેરીશ કે માત્ર ગરીબી પણ તમને ખુશ રાખી ન શકે. મેં શ્રીમંતાઇને પણ માણી અને નિર્ધનતાને પણ જાણી. એ સરખાવતા મને લાગે છે કે શ્રીમંત હોવું વધુ સારૂ.

અભ્યાસ એ એક આજીવન ચાલતો પ્રવાસ છે. જેનું ફલક જીવનનાં દરેક પગલે વિસ્તરતું જાય છે.

જ્યારે આપણે ભૌતિકવાદનાં પરિઘમાંથી નીકળી માણસોને પ્રેમ કરતાં થઇએ અને ધનનો યોગ્ય ઉપયોગ કરતાં શીખીએ છીએ ત્યારે જીવનમાં બધુ ચોક્કસપણે યથાર્થ બની રહે છે.

કોઇપણ પડકાર, જે આપણને હરાવી નથી શકતો એ અંતે તો આપણને વધુ મજબૂત બનાવી જાય છે.

(પૂરક નોંધ: લેખક Jim Stovall ઓલ્મ્પિકમાં Weight Liftingમાં રહી ચૂક્યા છે. તેઓ ‘નેરેટીવ ટી.વી. ચેનલનાં સ્થાપક છે અને નાણાકિય સલાહકાર પણ છે. અને હા! તેઓ પ્રજ્ઞાચક્ષુ છે.)

મારા BIG BOSS

M-Com પૂરૂ કર્યા પછી તૂરત જ અહીંની એક BPO કંપનીમાં લાગી ગયો અને વર્ષોથી અહી જ નોકરી કરતો રહ્યો. આ નોકરીને મારા પૂર્વ અભ્યાસ સાથે કોઇ સંબંધ ન હતો છતાં પણ. જરૂરિયાતથી થોડા ઓછા પૈસા કમાવામાં એક મોટામાં ફાયદો એ છે કે, દિવસો/જિંદગી કેમ પૂરી થઇ જાય એની ખબર પણ નથી રહેતી. અહીં હું આવા એકમાત્ર ફાયદામાં હતો. અહીંનાં મારા એક સાથી મિત્રએ પણ વર્ષો સુધી નોકરી કર્યા પછી એ Account-Lineમાં Enter થયો. એ મિત્રનાં પૂર્વ અભ્યાસને વળી પાછું Account સાથે કાંઇ લાગતું-વળગતું ન હતું, પણ હોશિયાર અને મહેનતુ હોવાથી એ એમાં અત્યંત સફળ રહ્યો. આ બાજુ મારાવાળી BPO કંપનીમાં કોઇ ભવિષ્ય દેખાતું ન હતું. આ કારણોસર અને એનાં પ્રોતસાહનથી હું પણ હવે Account-Lineમાં આવવાં તૈયાર થયો. Computer પર નહિ પણ Manual Account તો આવડતું જ હતું.

એક દિવસ એ મારા માટે એક Account Jobની ઓફર લઇ આવ્યો. કંપનીએ શરૂઆત જ કરી હતી અને ત્યાં Account કોમ્પ્યુટરમાં જ કરવાનું હતું. એ પહેલા મેં ક્યારેય કોમ્પ્યુટર પર Account કરેલ ન હતું પણ મને ખાત્રી હતી કે હું બે જ દિવસમાં ઓફિસનું કોઇ કામ અટકે નહિ એટલું તો કરી જ શકીશ અને મિત્રને પણ મારા વિશે ખાત્રી હતી. મિત્રને ખાત્રી એટલા માટે હતી કે મને Manual Account આવડતું હતું પણ મને ખાત્રી એટલા માટે હતી કે મેં જીંદગીમાં એક વાત ગાંઠે બાંધી લીધી છે અને તે એ કે જે કાંઇ થશે એમાં દેખા જાયેગા. આમ પણ ‘The Ultimate Gift’ નામનાં પુસ્તકમાં આવે છે તેમ ‘કોઇપણ પડકાર, જે આપણને હરાવી નથી શકતો એ અંતે તો આપણને વધુ મજબૂત બનાવી જાતો હોય છે’.

એ પછી અમે બંને નવી ઓફિસે પહોંચ્યા. આગળ મુલાકાતીઓનો ખંડ, ત્યારબાદ બંને બાજુ ૩-૩ મોકળાસભરી સ્વતંત્ર કેબીન અને છેલ્લે Bossની એક અને તેનાં પુત્રની એક મોટી ઓફિસ, એ પ્રકારની ઓફિસ હતી. ફેકટરી દૂર ઔધોગીક ઝોનમાં હતી. હું બહાર બેઠો અને મારો મિત્ર મારા વિશે વાત કરવાં Bossને મળવા અંદર ગયો. ૧૦ જ મિનિટમાં બહાર આવ્યો અને મેં કહેલ પગાર નક્કિ કરીને બહાર આવ્યો. મિત્રએ પહેલેથી જ કહ્યું હતું કે Boss પગાર નક્કિ કરવાની બાબતમાં નહિ પડે એટલા સારા છે, અને એટલે જ Account-Lineમાં એક અનુભવી Accountant જેટલાં પગારથી મારી શરૂઆત થઇ. એ બદલ આભાર Bossનો, નહિ! Big Bossનો – શ્રી વલ્લભભાઇ ડોબરીયાનો..

‘ડાહ્યાં માણસો સમયની સાથે ચાલે છે. માત્ર ગાંડાઓ જ વિરૂધ્ધ ચાલે છે, અને નવાઇની વાત તો એ છે કે જગતની પ્રગતિનો આધાર આવા ગાંડા માણસો ઉપર જ રહેલો છે’, એવું બર્નાડ શોએ કહ્યું છે. એ સાર્થક કરતાં હોય તેમ ગર્ભશ્રીમંત નહિં એવા આ Boss Factory નાખ્યાં પહેલા એક કંપનીમાં 40Kથી વધારે પગારની નોકરી કરતાં હતાં. એ નોકરી દરમિયાન 30000Kથી વધુ રકમનાં Order મેળવીને આવેલી Advance રકમમાંથી આ બધુ ઊભુ કર્યું હતું. હર્બટ હૂવરને એકવખત પૂછવામાં આવ્યું: સૌથી ખતરનાક બાબત કઇ? જવાબ મળ્યો: આચરણનું સ્વરૂપ ધારણ ન કરનાર સારો વિચાર. Boss નોકરી કરતાં હતાં ત્યારથી જ એમનો જે વિચાર હતો એનું એમણે આચરણ કર્યું અને આ કંપની અસ્તિત્વમાં આવી.

અહિં ઘણુંબધુ બાકી પડેલું થોડુ સહેલું કામ કેમ થાય એની જાણકારી આપીને મારો મિત્ર ચાલ્યો ગયો અને મેં તે જ મિનિટથી નોકરીની શરૂઆત કરી. એકબીજાને જોયા વગર સીધી જ નોકરીની શરૂઆત વિશે હું એ દિવસે સાંજ સુધી વિચારતો રહ્યો. વહેલી સાંજે ઘરે જવા માટે Boss જ્યારે મારી પાસેથી નીકળ્યા ત્યારે હું એમને જોતો રહ્યો, પણ મારી કે કોઇની સામે નજર કર્યા વગર જ એ પ્રભાવશાળી-આદમકદ-વજનદાર વ્યક્તિ નીકળી ગયાં. આ Personality/પ્રભાવ એટલે વળી શું? દા.ત. એક દિવસ અચાનક જ તમે એક નવી Car ખરીદીને ઘરે પહોંચી જાઓ છો. તમારા ઘરે પહોંચતા જ સભ્યો-પડોશીઓ તમારી Carને જોવા લાગશે. થોડીવાર માટે તમે ભૂલાઇ જશો. અહીં થોડીવાર માટે Car/વસ્તુનો પ્રભાવ તમારાથી વધી જાય છે. બીજી તરફ એક એવી જાહેરાત થાય છે કે, અમારા રાજકોટ શહેરનો મુખ્ય Road, RaceCourse Ring Road પર આજે સચીન તેંદુલકર એની વૈભવી Car લઇને નીકળવાનો છે. જ્યારે સચીન આ રીતે નીકળે છે ત્યારે લોકો એની વૈભવી Car નથી જોતા, સચીનને જુએ છે. ભીડ એની વૈભવી Carને જોવા નહિ, સચીનને જોવા આવે છે. અહીં સચીનની Personality સામે તેની વૈભવી Carની Personality કચરો છે. હં તો, બીજા દિવસે સવારે Boss આવ્યા ત્યારે એ જ પુનરાવર્તન.

મારી એ શરૂઆતનાં બે-ત્રણ દિવસ મેં શું કર્યું? મેં એ કર્યું કે Account Softwareનાં બધા જ પાસાઓનું નિરીક્ષણ, વારંવાર ક્યાં-ક્યાં Reportની જરૂર પડે છે? કઇ Entry કરવાથી ક્યાં શું-શું અસર આવે છે? વગેરે વગેરે. ગમે તે ઝડપથી શીખવા માટે યાદશક્તિ કરતાં પણ વિશેષ જેની જરૂર પડે છે એ છે તે રસ લઇને શીખવું. રસ હોવાથી ખૂબ ઝડપથી હું આ બધુ શીખી ગયો. જ્યાં ન સમજાયું ત્યાં Mobile કર્યા અને મિત્રની રૂબરૂ મુલાકાત લીધી. એ સમયમાં ફોન કરવામાં, અવારનવાર જાણકારી માટે મિત્રની મુલાકાત લેવામાં વગેરેમાં મેં ક્યારેય હિસાબ કર્યો નથી, કેમ કે ચાહે ગમે તે કરતાં હોઇએ, એ સિધ્ધ કરવામાં બીનમહત્વની ગણતરીઓ કર્યા કરવાથી ઘણીવાર મૂળ ઉદેશથી જ દૂર થઇ જવાતું હોય છે.

નોકરીનાં ત્રીજા દિવસે ઓફિસે આવીને તરત જ સવારે સાડા નવ વાગ્યે હું સહકર્મચારીઓ સાથે ઓફિસ સામે રહેલી હોટલમાં ચા-નાસ્તો કરવાં ગયો. Boss દસ વાગ્યે આવતા હોવાથી પાંચ મિનિટ પહેલા બધા ઓફિસમાં જવા લાગ્યા. નોકરી કરતાં એન્જીનિયરો પણ. હું ત્યાં જ બેઠો રહ્યો. જે કાંઇ કરવું એ સામે જ કરવું એ મારી રીત છે. મારી આ રીતને મેં નિત્યક્રમ બનાવી નાખ્યો. ઘણીવાર Bossની અને મારી નજર મળી જતી અને હું કોઇ સંકોચ વગર નજરથી જ કહી દેતો, ‘તમે પહોંચો, હું હમણાં જ આવું છું’. સાંજે પણ હું મારા નિશ્ચિત સમયે જ નીકળી જતો.

ઓફિસ નવી શરૂ થઇ હોવાથી શરૂઆતમાં ઓફિસમાં Internet માટે Relianceનું DataCard વાપરતા, જેમાં Speed ખૂબ ઓછી મળતી હોવાથી BSNL Broadband Connection લેવામાં આવ્યું. BSNL Connection આવતા જ હવે હું મારા ફાજલ સમયમાં વિવિધ Net Surfing કરતો, સાથે સાથે Bossનાં પુત્રને તો જાણે એ જ કામ હોય તેમ તે Net Surfing કરતો રહેતો. જોતજોતામાં મહિનો પૂરો થઇ ગયો અને આ કારણોસર બીલ આવ્યું રૂ. ૧૧૦૦૦નું. દરેક કર્મચારીને અલગથી Mobile આપેલ હોવાથી આ બીલ ઘણું વધારે હતું અને એ જોઇને મને આઘાત લાગ્યો, કેમ કે એ માટે હું પણ જવાબદાર હતો, કારણ કે બીજા કોઇ કર્મચારી કોમ્પ્યુટર વાપરતા ન હતાં.

જ્યારે Boss ઓફિસે આવ્યા ત્યારે તેમણે ટેબલ પર રાખેલું બીલ નંબર-૧ જોયુ. મને બોલાવ્યો અને આટલી મોટી રકમનું કારણ પૂછ્યું. મેં જે હતું તે જ સ્વરૂપમાં કહ્યું, કોઇપણ બહાનાબાજી વગર, સંકોચ વગર. એમણે તૂરત જ બીલની રકમનો ચેક લખવાનું કહ્યું. મેં ચેક મેં લખીને સહી કરવા આપ્યો. બીલ જોઇને મને જે આધાત લાગ્યો હતો એથી વધારે આઘાત મને હવે લાગ્યો. આ તે સાલો કેવો Boss! જે જોવા જેવું હતું તે એ હતું કે Bossનાં મોં પર ના કોઇ અણગમો, ના કોઇ ગુસ્સો, ના કોઇ વ્યગ્રતા, ના કોઇ ઠપકો, હતી તો એ જ પ્રકારની તાજગી.

એક વખત સાહેબે મને એક રિપોર્ટ કાઢી આપવાનું કહ્યું. મને આવો રિપોર્ટ કેમ કાઢવો એની ખબર ન હતી. તરત જ મિત્રને ફોન કર્યો. ઘણાં પ્રયત્ન છતાં Contact થઇ ન શક્યો. વાર લાગવાથી સાહેબે મને ફરીવાર બોલાવ્યો. મેં એમની સામે નજર માંડીને દઢતાથી કહ્યું, ‘આજે નહિં આપી શકું. કાલે સવારે તમે આવશો ત્યારે આપનાં ટેબલ પર હાજર હશે.’ આ સાંભળીને કહ્યું, ‘કાલે હું આવું પછી જ કાઢી આપજે ને’ અને ફરી હું મારી Chamberમાં આવી ગયો. મને ફરી આ માણસ ન સમજાયો. રિપોર્ટ અત્યારે શાં માટે નહિ નીકળે? કામ બાકી છે કે કેમ? વગેરે-વગેરે કોઇ જ પ્રશ્ન નહિ. હા! એકવાર Purchase Clark અને Peon એમની બંને વચ્ચેનો કાંઇક વાંધો લઇને એમની પાસે ગયાં ત્યારે એ બોલ્યા હતાં, ‘ભાઇ, હળીમળીને કામ કરોને. હું અત્યારે Order અને Production સિવાય કાંઇપણ વિચારવા માંગતો નથી.’

એ પછીથી ઓફિસ કામ સિવાય Net ન જ વાપરવાનાં મારા નિર્ણયને હું તો વળગી રહ્યો પણ Boss પુત્ર તો હજુ પણ પહેલાની જેમ જ. મેં તેને ટકોર્યો તો કહે, ‘રોહિતભાઈઈઈ, મારા બાપની ઓફિસ છે, હું તો વાપરીશ જ ને તમે પણ લગે રહો.’ હું કાંઇ જ ના બોલ્યો.

બીજા મહિને બીલ નંબર-૨ તો એથી પણ થોડુ વધારે આવ્યું. એ જ પુનરાવર્તન. મેં Bossને કહ્યું, ‘બોલાવો આપનાં રવિને અને પૂછો.’ રવિ દિકરો તૂરત જ પ્રગટ થયોને કહેવા લાગ્યો, ‘મારે કાંઇ સાંભળવું નથી, પહેલા એ કહો કે યામાહાનું નવુ મોડેલ બાઇક નિકળ્યું છે એ તમારે લઇ દેવાનું છે કે નહિ?’ Boss સ્વબચાવમાં આવી ગયાં, હસતાં-હસતાં, ચેક લખતા-લખતા રવિપુત્રને મોકલી દીધો અને મને કહ્યું, ‘સાલો, (ગાળ) એનાં બાપનું પણ નહિ માને, તમે આજથી જ Unlimited Plan કરાવી નાખો. કોઇ બાપને જ્યારે એમ કહેતા સાંભળુ છું કે મારા દિકરો તો એકદમ ડાહ્યો અને કહ્યાગરો છે, ત્યારે મને એવું જ સંભળાયું છે કે, ‘મારો દિકરો એ મારૂ ચાવીવાળું રમકડું છે.’ જેવી રીતે આ વાત બરાબર નથી એમ એ પરિસ્થિતિ પણ અયોગ્ય છે કે જેમાં પુત્ર બાપની મનોવ્યથા જ ન સમજી શકે. મહમદ માંકડે એમનાં એક લેખમાં લખ્યું છે, ‘આડેધડ ફિલ્મો જોનાર, કલબોમાં આનંદ શોધવા જનાર, એકલતા દૂર કરવા માટે ગમે તે કરવાં ફાંફા મારનાર માણસને જીવનની હાડમારીઓ કરતાં સગવડો વધારે મૂંઝવતી હોય છે. અગાઉ રાજાઓ અકળાઇને શિકાર કરવાં નીકળી પડતા કે નિરર્થક યુધ્ધો અથવા તો જીવલેણ રમતોની ગોઠવણ કરતાં. સગવડોથી કંટાળેલો માણસ શું ન કરે! કાંઇ કહેવાય નહિ.’. આ રવિભાઇ પણ આવા જ હતાં.

આ દરમિયાન Bossની Out-State Tourનાં કેટલાક હિસાબો/કેસમેમો મારે Accountમાં લેવાનાં થતાં. એ મોટી-મોટી રકમો જોઇને હું થોડા વિચારમાં પડી જતો. થતું કે આમા ઘણો કાપ મૂકી શકાય તેમ છે, પણ એ માત્ર મારી વિચારસરણી હતી. આવા Middle-Class વિચારો કે સૂચનો Bossને સ્પર્શે તેમ ન હતાં લેખક ઝવેરચંદ મેઘાણીની એક વાર્તા ‘અલ્લામિંયાની ટાંક’ વાર્તામાં એક પાત્ર કહે છે, ‘… પણ પૈસા આખરે શી ચીજ છે? એની કીંમતનું ભાન ભૂલી જવું એ જ એની છાકમછોળ માણવા બરોબર છે. મેં પૈસાની કીંમતનું ભાન ખોઇ નાખ્યું છે એટલે હું બાદશાહ બન્યો છું. એ અર્થમાં મારી કને પૈસો છે. એ અર્થમાં મારી પાસે સતા છે.’ મારા Boss પણ જાણે આ રીતે જીવીને અર્થતંત્રને વેગ આપી રહ્યાં હતાં. આ અર્થતંત્ર પણ અજીબ હોય છે. જો લોકોનો નાણાંનો બેફામ વપરાશ હોય તો દેશનું અર્થતંત્ર ગમે ત્યારે તૂટી શકે છે, અને લોકો જો બેફામ બચત કરવા લાગે તો પણ.

ઘણીવખત મારે Boss સાથે Factory પર જવાનું થતું ત્યારે હંમેશા અમારો પહોંચવાનો સમય બપોરનો રહેતો. એથી પહેલા તો સીધા જ સારી Hotelમાં જમવા જતાં. એ વખતે પણ અગાઉ જેવી જ વાત. સાથી કર્મચારીઓ બહાર Hallમાં જમવા બેસી જતાં. હું કંઇપણ આડાઅવળા વિચારો કર્યા વગર Boss સાથે જ A/c. Hallમાં Boss સાથે જ જમતો.

એકવખત Factoryએ કેટલાક એકાઉન્ટ રજિસ્ટર અને Stationaryની જરૂર પડતા હું તે લેવા જતો હતો, ત્યાં જ Boss બોલ્યા, ‘રોહિત, પૈસા લેતો જા’, અને Boss પાસે રહેલી Bagમાંથી હું પૈસા કાઢતો હતો. ઘણાં બંડલ હતાં. જરૂર મુજબનાં પૈસા લેતો હતો ત્યાં Boss બોલ્યા, ‘રોહિત, એકાદ બે બંડલ લઇ લે, મારે વારંવાર, મહિને મહિને યાદ ન કરવું અને દેવા નહિં.’ Basic Sallary સિવાય મારો કોઇ અધિકાર ન હોવાથી ના પાડવામાં મને જરાપણ તકલીફ ન પડી. એ પછી એવું તો ઘણીવાર બન્યું કે કાંઇપણ લેવાનું હોય જરૂરથી થોડી વધારે જ રકમ આપતા અને વધેલ રકમ હું પરત કરવાં જતો તો હિસાબ કે બાકી રહેતી રકમ સામે નજર નાખ્યા વગર જ કાંઇપણ બોલ્યા વગર હાથનાં ઇશારે મને ના કહી દેતા.

આ જ Boss દ્રારા મને કેટલીક તકલીફ પણ પડી છે. જેમ કે, Boss એમની Tata-Safariનું Driving શીખવાડવા મારી પાછળ પડી ગયાં હતાં, Out-State Tourમાં સાથે લઇ જવા માંગતા હતાં, મહામહેનતે ના પાડી શક્યો.
એકવખત Boss ઓફિસે આવ્યા ત્યાંજ મેં કહ્યું, ‘સર, હું અંગત કામસર બહાર જવાનું છે, ત્રણેક કલાકમાં આવી જઇશ.’ Boss: ‘કઇ બાજુ?’ મેં કહ્યું, ‘પત્ની સાથે થોડી ખરીદી કરવાં જવાનું છે.’ સાંભળતા જ Bossએ એનાં Driverને બોલાવીને રવિ(Boss પુત્ર)ની Honda City કઢાવીને મારી સાથે ધરાર મોકલ્યો.

દશેરા વખતનો એક બનાવ. એ વખતે Boss Tour પર હતાં. એમનો મારા પર ફોન આવ્યો, Office-Staff અને Workers માટે મિઠાઇઓ લઇને આપવાનો. ભાવ પૂછાવીને મેં બજેટ આપ્યું અને Bossનાં પુત્રએ એ બજેટની રકમ મને આપી. શું ભાવ? કેટલા કિલો? કોઇ જ પૂછપરછ નહિં. જાણે કે બાપ એવા બેટા. આવા તો ઘણાં પ્રસંગો છે. બધુ લખવું તો શક્ય નથી.

દિવાળીનાં દિવસે Staff સભ્યો સાંજે પૂજન-વિધિ પ્રસંગે ભેગા થયાં ત્યારે એમણે મારા પુત્રો માટે એક ખૂણાંમાં ફટાકડા રાખી મૂક્યા હતાં. એ વખતે મારા પુત્રએ જેટલા ફટાકડા ફોડ્યા એટલા મેં ક્યારેય એને ખરીદીને લઇ નથી દીધા. એ ફટાકડા તો ફૂટી ગયા પણ એ વાત મેં એક કાયમી સદસ્મૃતિ સ્વરૂપે મારા હદ્દયમાં મારા Bossની છબીની જેમ સાચવી રાખી છે.

જીવનમાં અનેક નીતનવા માણસો સાથેનાં પરીચયમાં આવવાનું થતું હોય છે, અવનવા અનુભવો થતાં હોય છે. એ અનુભવો ઉપરથી એટલું જરૂર કહીશ કે મારા આ Boss શ્રી વલ્લભભાઇ ડોબરીયા કરતાં પણ વધારે સારા માણસો કદાચ મને મળશે, પણ એક વાત ખાત્રીપૂર્વક કહીશ કે આવા ઉદાર Boss મળવા લગભગ અશક્ય છે.

જ્યારે આપણી સાથે બનતી સારી ઘટનાઓની આપણે નોંધ ન લઇએ તો બધા દિવસ એકસરખા જ બની જતાં હોય છે, એવું પોલો કોયેલોએ એમની નવલકથા The Alchemistમાં લખ્યું છે. અહીં આવી જ નોંધ લેતા ઘણાં સમય પહેલા લખવાનું હતું એ આજે લખ્યું છે અને કહું છું કે, ‘આ ‘દીપમોતી બ્લોગ’ હું મારા એ Boss શ્રી વલ્લભભાઇ ડોબરિયાને અર્પણ કરૂ છું.’

બાળક વિષયક અવતરણો…

બાળકને શીખવવામાં આવે કે કોઇપણ સ્થળે, કોઇપણ પરિસ્થિતિમાં ખુશ રહેવું, હસમુખા રહેવું, એ જીવનની મોટામાં મોટી ઉપલબ્ધી છે. – સ્વેટ માર્ડન (‘ઓપ્ટિમિસ્ટિક લાઇફ’માંથી)

આજનાં જમાનામાં પિતાએ ખૂબ પૈસા કમાવા પડે છે. જો પુત્રને અને વિશેષત: તેજસથી ઝળહળતા પુત્ર માટે, એક ભવિષ્ય બનાવવું હોય તો! – ચંદ્રકાંત બક્ષી

તમારા બાળકોને ચોરી કરતાં શીખવવા માટે, તમે તેને જે કાંઇ આપો તે મેળવવા માટે તેમને ખૂબ ભીખવાની તેમને ફરજ પાડો! – જોશ બિલ્લિંગ્સ

એન્ડ્રુ ગુલ્લિસ નામનાં કવિએ એક પ્રાથના લખી છે…
એક બાળક પોતાની એક ભૂલનો એકરાર કરે છે અને પોતાનાં પિતા જેવા મરદ બનવાની પ્રાથના કરે છે.
બીજી તરફ એ જ પિતા તેનાં ઊંઘતા બાળક પાસે ઘૂંટણિયે પડીને પ્રાથના કરે છે કે પોતે પણ એનાં નાનકડાં પુત્ર જેવો પવિત્ર, કપટરહિત અને શ્રધ્ધાસભર બને.

કોઇપણ વસ્તુ કરવાનાં ત્રણ રસ્તા છે. તે જાતે કરવી, કોઇને પૈસા આપીને કરાવવી, અથવા પોતાનાં બાળકોને એ કરવાની મનાઇ ફરમાવવી. – મોન્ટ ક્રેઇન

જીવનમાં ઉચ્ચ આદર્શો રાખો અને એ અનુસાર હંમેશા તમે તમારૂ વર્તન રાખો. તમે જોશો કે તમારૂ બાળક તમારા આદર્શોને પોતાની અંદર ધીરેધીરે ઝીલવા લાગ્યું છે. – શ્રી માતાજી

હજારો મા-બાપ બાળકોને માર મારીને તેને ડરપોક બનાવે છે. પછી જુલ્મી લોકો એમનાં આ ડરપોકપણાંનો લાભ ઉઠાવે છે. આવા જુલ્મી લોકોની સતા/રાજ્ય ચાલે છે તેની બધી જવાબદારી બાળકોને મારનારા મા-બાપની છે. – વિનોબા ભાવે

કોઇપણ બાળકનાં શ્રેષ્ઠ શિક્ષક એનાં માતા-પિતા જ છે. માટે જ હું કયારેય મારી માતા સમક્ષ જુઠુ નથી બોલી શકતો. – રશિયન નર્તક નિજીન્સકીની ડાયરીમાંથી.

બાળકોનાં એવા અવગુણોને મા-બાપ ભાગ્યે જ માફ કરી શકતા હોય છે, જે એમણે પોતે જ રોપેલા હોય છે. – મારીવોન એબનર

આપણાં બાળકોને આપણે ઘણી બાબતોનું શિક્ષણ આપીએ છીએ, પણ એક પાયાની બાબતનું શિક્ષણ આપતા નથી. એટલું જ નહિ, તદન ઊલટુ શિક્ષણ આપીએ છીએ… નિષ્ફળતાને જીરવવાનું શિક્ષણ, પરંતુ આધુનિક શિક્ષણનો ઢાંચો એથી ઊલટો છે.- મહમદ માંકડ