ભગતસિંહના જીવનના છેલ્લા 12 કલાક

જે કોઇ કહેતું હોય કે આઝાદી માત્ર અહિંસાથી જ મળી છે તો એ સંપૂર્ણ ખોટી વાત છે. વાંચો એક હકીકત શહીદ ભગતસિંહની…

*ભગતસિંહના જીવનના છેલ્લા 12 કલાક*

23 માર્ચ, 1 9 31 ના રોજ લાહોર સેન્ટ્રલ જેલની શરૂઆત અન્ય કોઇ દિવસની જેમ જ હતી. માત્ર તફાવત એટલો જ હતો કે એ સવારે ત્યાં થોડી આંધી આવી હતી.

એ દિવસે જેલનાં કેદીઓને એક વાત થોડી વિચિત્ર લાગી કે જ્યારે તેમને જેલનો વોર્ડન ચરતસિંહ કહી ગયો કે બધા કેદીઓ એમની ચેમ્બર/કોઠીમાં ચાલ્યા જાય. એમણે કારણ જણાવ્યું ન હતું. પૂછવા પર તેણે માત્ર એટલું જ કહ્યું કે ઓર્ડર ઉપરથી છે. કેદીઓ વિચારતા હતાં કે વાત શું છે. એ વખતે જેલનો વાણંદ બરકત ગણગણતો નીકળ્યો કે આજે રાત્રે ભગતસિંહસુખદેવ અને રાજગુરૂને ફાંસી દેવાની છે.

તે ક્ષણની પ્રશાંતિએ બધા કેદીઓને હલબલાવી નાખ્યા. કેદીઓએ વાણંદ બરકતને પેનકાગળઘડિયાળ જેવી ભગતસિંહ વાપરતા હોય તેવી વસ્તુઓ લાવી આપવાનું કહ્યું જેથી તેઓ તેમના પૌત્રો-પૌત્રીઓને કહી શકે કે એકસમયે તેઓ પણ આઝાદીની લડાઇમાં ભગતસિંહ સાથે જેલમાં બંધ હતાં.

વાણંદ બરકત ભગતસિંહની જેલની રૂમમાં ગયો અને ત્યાંથી તે બધું લઇ આવ્યો. બધા કેદીઓમાં એ મેળવવા માટે હોડ લાગી ગઇ. આખરે એ માટે ડ્રો કરવો પડ્યો.

*લાહોર કાવતરુ કેસ*

હવે બધા કેદીઓ શાંત હતા. તેમની આંખો તેમના જેલરૂમની સામેનાં રસ્તા ઉપર સ્થિર થઇ ગઇ હતી. આ એ રસ્તો હતો જેનાં પરથી ભગતસિંહ અને તેમના સાથીઓને ફાંસી પર લટકાવવા માટે લઇ જવાનાં હતાં.

એ પહેલાં એકવાર જ્યારે ભગતસિંહ અને તેમના સાથીઓને લઇ જવાતા હતા ત્યારે પંજાબ કોંગ્રેસના નેતા ભીમસેન સચ્ચરે ઊંચા અવાજે પૂછ્યું હતું કે “તમે અને તમારા સહકાર્યકરોએ લાહોર ષડયંત્ર કેસમાં બચાવ કેમ કર્યો ન હતો.”

ભગતસિંહે જવાબ આપ્યો હતો કે, “ઇન્ક્લાબીઓને મારવાનું જ હોય છેકારણ કે તેમનું મૃત્યુ તેમની ઝુંબેશને વધુ મજબૂત બનાવે છેતેઓ કોર્ટમાં અપીલ કરતા નથી.”

વોર્ડન ચરતસિંહને ભગતસિંહ પ્રત્યે લાગણી હતી અને તેનાથી જે કાઇ થઇ શકે તે કરી છૂટવા તે તૈયાર હતો. તેને કારણે ભગતસિંહને લાહોરની દ્રારકાદાસ લાઈબ્રેરીમાંથી પુસ્તકો લાવી આપવામાં આવતા હતાં.

*જેલનું સખત જીવન*

ભગતસિંહને પુસ્તક વાંચનનો ખુબ શોખ હતો એમણે એકવાર તેઓ તેમના શાળા સહધ્યાયી જયદેવ કપૂરને લખ્યું હતું કે એ એમનાં માટે કાર્લ લીબનેખનું Militrizm’, લેનીનનું Left Wing Communism અને અપ્ટોન સિંકલેયરની નવલકથા The Spy મોકલે.

ભગતસિંહ જેલની કઠોર જીવનથી ટેવાય ગયા હતાં. તેમની કોઠી 14 ની ફ્લોર પાકી ન હતી. તેના પર ઘાસ ઉગી નીકળ્યું હતું. કોઠીની જગ્યા માત્ર એટલી જ હતી કે તેમાં પાંચ ફૂટ દસ ઇંચનું શરીર મુશ્કેલીથી સુઇ શકે.

ભગતસિંહને ફાંસી દેવાના બે કલાક પહેલાં તેમના વકીલ પ્રાણનાથ મહેતા તેમને મળવા ગયા હતાં. મહેતાએ પાછળથી લખ્યું હતું કે ભગતસિંહ એમની નાનકડી કોઠીમાં પીંજરામાં બંધ સિંહને જેમ ચક્કર લગાવી રહ્યાં હતાં.

તેમણે મહેતાને હસીને પૂછ્યું કે તમે મારા માટે પુસ્તક “Rivolusionary Lenin’ લાવ્યા છો કે નહિ. જ્યારે મહેતાએ તેમને પુસ્તક આપ્યું તેઓ એ રીતે વાંચન કરવા લાગ્યા કે માનો કે તેમની પાસે હવે ઝાઝો સમય ના હોય.

મહેતાએ તેમને પૂછ્યું કે શું તમે દેશને કોઇ સંદેશ આપવા માંગો છોભગતસિંહે  પુસ્તકમાં ધ્યાન રાખીને જણાવ્યું હતું કે “માત્ર બે સંદેશાઓ … સામ્રાજ્યવાદ મુર્દાબાદ અને ઇન્કિલાબ ઝીંદાબાદ”

આ પછી ભગતસિંહે મહેતાને કહ્યું કે તેઓ પંડિત નેહરુ અને સુભાષચંદ્ર બોઝને મારો આભાર સંદેશ પહોચાડી દેકે જેમણે મારા કેસમાં ઊંડો રસ લીધો હતો. ભગતસિંહને મળ્યા પછીમહેતા રાજગુરુને મળવા ગયા.

રાજગુરૂના છેલ્લા શબ્દો હતા, “અમે લોકોને ટૂંક સમયમાં મળીએ છીએ.” સુખદેવે મહેતાને કહ્યું હતું કે તેઓ તેના મૃત્યુ પછી કેરમ બોર્ડ જેલર પાસેથી લઇ લે જે તેમણે થોડા મહિના પહેલાં આપી હતી.

*ત્રણ ક્રાંતિકારી*

મહેતાનાં ગયાનાં થોડા સમય બાદ જેલ અધિકારીઓએ ત્રણેય ક્રાંતિકારીઓને  જણાવ્યુ કે નક્કી કરેલ સમયથી 12 કલાક પહેલા તેમને ફાંસી આપવામાં આવશે. પછીના દિવસે સવારે છ વાગ્યાનાં બદલે તેમને સાંજે સાત વાગ્યે જ ફાંસી આપવામાં આવશે. એ વખતે ભગતસિંહનાં મો માંથી શબ્દ નીકળ્યા કે શું તમે મને આ પુસ્તકનું એક પ્રકરણ પણ પૂરું નહીં કરવા દો?”

ભગતસિંહે જેલનાં મુસ્લિમ સફાઈ કર્મચારી બેબને તેમને ફાંસી આપતા પહેલા સાંજે તેમના ઘરેથી ખોરાક લાવવા વિનંતી કરી હતી.

પરંતુ બેબ ભગતસિંહની ઇચ્છા પૂર્ણ કરી શક્યો ન હતો કારણ કે ભગતસિંહને બાર કલાક પહેલા ફાંસી દેવાની હતી અને બેબને જેલના દ્વારની અંદર પ્રવેશ માટે રોકવામાં આવ્યો હતો.

*ફ્રીડમ ગીત*

થોડા સમય બાદ ત્રણ ક્રાંતિકારીઓને ફાંસીનાં અમલ માટે તેમની કોઠીમાંથી બહાર લાવવામાં આવ્યા. ભગતસિંહરાજગુરુ અને સુખદેવ હાથમાં હાથ રાખીને એમનું પ્રિય આઝાદીનું ગીત ગાવા લાગ્યા. જેનો અર્થ એવો થતો હતો કે, “ક્યારેક એ દિવસ પણ આવશે કે જયારે આપણે આઝાદ હઈશું. એ આપણી જ જમીન હશે, આપણું જ આસમાન હશે”.

એ પછી આ ત્રણેયનું વજન કરવામાં આવ્યું. બધાનું વજન વધી ગયું હતું.

એ બધાને છેલ્લું સ્નાન કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું. પછી તેઓને કાળા કપડાં પહેરાવવામાં આવ્યા, પરંતુ તેમના ચહેરા ખુલ્લા રહેવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.

વોર્ડન ચરતસિંહે ભગતસિંહને કાનમાં કહ્યું કે એ વાહેગુરૂને યાદ કરી લે.

*ફાંસીનો તખ્તો*

ભગતસિંહે કહ્યું, “આજીવન મે ભગવાનને યાદ નથી કર્યા. ઘણીવાર મે ગરીબી અને દુઃખો માટે ભગવાનને કોસ્યા પણ છે. હવે જો હું માફી માંગું તો કહેવાશે કે હું ડરપોક હતો. એમનો અંત નજીક આવી રહ્યો હતો એટલે તેઓ માફી માંગવા માટે આવ્યા છે.”

છ વાગતા જ કેદીઓને દૂરથી પગલાઓનો અવાજ સંભળાણો. જમીન પર પડતા ભારે બૂટના અવાજ પણ હતા. એક ગીતનો સ્વર સંભળાતો હતો, સરફરોશીની તમન્ના અબ હમારે દિલ મે હૈ.

બધાને જોરશોરથી ‘ઇન્કિલાબ ઝીંદાબાદ’ અને ‘હિન્દુસ્તાન આઝાદ હો’ નાં નારા સંભાળવા લાગ્યા. ફાંસીનો તખ્તો જૂનો હતો ફાંસી દેવાવાળો તંદુરસ્ત હતો. લાહોરની નજીક શાહદારાથી મસીહ જલ્લાદને બોલાવવામાં આવ્યો હતો.

ભગતસિંહ આ ત્રણેય વચ્ચે ઊભા હતા. ભગતસિંહ પોતાની માતાને આપેલ એ વચન પૂરૂ કરવા ઇચ્છતા હતા કે તેઓ ફાંસીનાં તખ્તા ઉપરથી ઇન્કિલાબ ઝીંદાબાદ નાં નારા લગાવે.

*લાહોર સેન્ટ્રલ જેલ*

લાહોર જિલ્લા કોંગ્રેસના સચિવ પીંડીદાસ સોંઘીનું નિવાસસ્થાનલાહોર સેન્ટ્રલ જેલથી નજીક હતું. ભગતસિંહ ઇન્કિલાબ ઝીંદાબાદ એટલા મોટેથી બોલતા હતા કે તેમનો અવાજ સોંઘીના ઘરમાં સંભળાયો હતો.

ભગતસિંહનો ઇન્કિલાબ ઝીંદાબાદ નારો સંભાળીને જેલના બીજા કેદીઓએ પણ સૂત્રોચ્ચાર કરવાનું શરૂ કર્યું. ત્રણે યુવાન ક્રાંતિકારીઓનાં ગળામાં ફાંસીની દોર મુકવામાં આવી. તેમના હાથ અને પગ બાંધવામાં આવ્યા હતાં. પછી જલ્લાદે પૂછ્યું કે, ‘કોણ પ્રથમ જશે?

સુખદેવ પ્રથમ ફાંસી પર લટકવા માટે સંમત થયા. જલ્લાદે દોરડાને એક પછી એક ખેંચી દીધા અને પગ નીચેનું આવરણ ખસેડીને દૂર કરવામાં આવ્યું. લાંબો સમય સુધી તેમના શરીર લટકતા રહ્યાં.

છેલ્લેતેમને ફાંસીના માંચડેથી ઉતારવામાં આવ્યા અને ત્યાં હાજર ડોકટર લેફ્ટનન્ટ કર્નલ જેજે નેલ્સન અને લેફ્ટનન્ટ કર્નલ એન.એસ. સૉધીએ તેમને મૃત જાહેર કર્યા.

*અંતિમવિધિ*

એક જેલ અધિકારી આ જોઇને એટલો અપસેટ થઇ ગયો કે જ્યારે તેમને કહેવામાં આવ્યું કે તેમણે મૃતદેહને ઓળખી બતાવવાનાં છેત્યારે તેમણે આમ કરવાથી ઇનકાર કર્યો હતો. એ અધિકારીને તે જ જગ્યાએ તાત્કાલિક સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા. પછી એક જુનિયર અધિકારીએ આ કામ કર્યું હતું.

પ્રથમ યોજના એ હતી કે અંતિમવિધિ જેલની અંદર જ કરવામાં આવશેપરંતુ તે પછી વિચારને પડતો મુકાયો. અધિકારીઓને લાગ્યું કે બહારની ભીડ જેલમાંથી ધુમાડો જોઇને જેલમાં હુમલો કરી શકે છે.

તેથી જેલની પાછળની દિવાલ તોડવામાં આવી. એ જ રસ્તેથી એક ટ્રકને જેલની અંદર લાવવામાં આવ્યો અને તેમાં ખુબ જ અપમાનજનક રીતે એ શબોને એક સામનની જેમ નાખવામાં આવ્યા.

પ્રથમ નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે તેમની અંતિમયાત્રા રાવિ નદી પર થશેપરંતુ રાવિમાં પાણી ખૂબ જ ઓછું હતુંતેથી સતલજનાં કિનારે શબોને દાહ આપવાનો નિર્ણય લેવાયો.

*લાહોરમાં નોટિસ*

તેમના શરીરને ફિરોઝપુર નજીક સતલજની બાજુમાં લાવવામાં આવ્યું હતું. ત્યારે  રાત્રે 10 વાગી ચુક્યા હતાં. દરમિયાનપોલીસના ડીપી સુપરિન્ટેન્ડેન્ટકુસુર સુદર્શન સિંહે કસૂર ગામમાંથી પૂજારી જગદીશ અચરાજને બોલાવી લાવ્યા હતા.

હજુ શબોને આગ લાગી જ હતી કે લોકોને તે વિશે જાણ થઇ ગઇ. બ્રિટિશ સૈનિકોએ લોકોને તેમના તરફ આવતા જોયા ત્યારેતેઓ ત્યાં જ મૃતદેહો છોડી ગયા અને તેમના વાહનોની તરફ દોડ્યા. આખી રાત ગામના લોકો તે મૃતદેહોની આસપાસ રક્ષણ કરતા રહ્યાં હતા.

બીજા દિવસે જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટે લાહોરના ઘણાં વિસ્તારોમાં નોટિસ ચિપકાવીને જણાવ્યું  કે સતલજ કિનારે ભગતસિંહ, સુખદેવ અને રાજગુરૂની હિન્દુ અને શીખ પરંપરા મુજબ અંતિમક્રિયા કરાયેલ છે.

લોકોએ આ સમાચાર પર સખત પ્રતિક્રિયા આપી અને જણાવ્યું કે તેમની દફનવિધિ તો દૂર હતીતેઓને સંપૂર્ણપણે જલાવ્વામાં પણ આવ્યા ન હતાં. જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટે આ વાતનો ઇન્કાર કર્યો પરંતુ તેનો કોઇએ વિશ્વાસ ન કર્યો.

*ભગતસિંહનો પરિવાર*

આ ત્રણેય શહીદોનાં સન્માનમાં ત્રણ માઇલ લાંબી શોકયાત્રા નીકળી. પુરૂષોએ વિરોધમાં તેમના હાથ પર કાળી પટ્ટી અને મહિલાઓએ કાળી સાડીઓ પહેરી હતી.

લગભગ તમામ લોકોના હાથમાં કાળા ધ્વજો હતા.

સમગ્ર ભીડમાં એ સમયે સન્નાટો છવાય ગયોજ્યારે જાહેરાત કરવામાં આવી કે ભગતસિંહનો પરિવાર શહીદોના શરીરનાં બચેલા અવશેષો સાથે ફરીજપુરથી ત્યાં પહોંચી ગયો છે.

જયારે ત્રણ શબપેટીઓ સાથે શહીદોના શરીર ત્યાં પહોંચ્યા ત્યારે ભીડ ભાવુક બની ગઇ અને લોકો તેમના આંસુ બંધ કરી શક્યા નહીં.

બીજીબાજુ વોર્ડન ચરતસિંહ પોતાના રૂમમાં આવ્યા અને ખુબજ રડ્યા. આ વોર્ડને એમની 30-વર્ષીય કારકિર્દીમાં સેંકડો ફાંસી જોઇ હતીપરંતુ ભગતસિંહ અને તેના બે સાથીઓ જે હિંમતથી ફાંસી પર ચડ્યા હતાં એવું એમણે ક્યારેય જોયું ન હતું.

એ વખતે કોઈપણ વ્યક્તિને ખાતરી ન હતી કે 16 વર્ષ પછી તેઓની શહાદત  ભારતમાં બ્રિટીશ સામ્રાજ્યના અંત માટે એક કારણ સાબિત થશે અને બધા બ્રિટીશ સૈનિકો ભારતમાંથી હંમેશાં જતા રહેશે.

Advertisements

રમુજી શબ્દસમૂહ

મનોચિકિત્સક : એ વ્યક્તિ કે જે ભારે ફી લઇને તમને એવા સવાલો પૂછે છે, જે તમારી પત્ની તમને એમ જ પૂછતી હોય છે.

દઢતા : એવો ગુણ કે જે આપણામાં હોય તો સત્યાગ્રહ અને બીજામાં હોય તો દુરાગ્રહ.

અધિકારી : એવી વ્યક્તિ કે જે તમારી પહેલા ઓફિસે પહોંચી જાય છે અને તમે વહેલા પહોંચી જાવ તો એ ખૂબ મોડો આવે છે.

નેતા : એ શખ્શ જે પોતાનાં દેશ માટે તમારી જાનની કુરબાની દેવા હંમેશા તૈયાર રહે છે.

પડોશી : એ મહાનુભાવ જે તમારી સમસ્યાઓને તમારા કરતા વધારે સમજે છે.

લગ્ન : એ જાણવાનો ઉપાય કે તમારી પત્નીને કેવો પતિ પસંદ છે.

કોન્ફરન્સ રૂમ : એવી જગ્યા જ્યાં બધા જ બોલે છે, કોઇ સાંભળતુ નથી અને છેવટે બધા અસહમત થાય છે.

શ્રેષ્ઠ પુસ્તક : જેની પ્રશંશા બધા કરે છે પણ વાંચતુ કોઇ નથી.

સરકારી કાર્યાલય : એ સ્થાન જ્યાં તમે તમારા ઘરનાં તણાવોથી મુક્ત થઇને આરામ કરી શકો છો.

Philosophy of Linux Operating System ‘UBUNTU’

images
દક્ષિણ આફ્રિકાનાં છેવાડાનાં એક કબીલાની આ વાત છે. અતિસમૃદ્ધ એવા યુરોપિયન દેશોમાં કેટલાક લોકો આફ્રિકાનાં આવા સ્થળોની Tour પર જવાનો રસ ધરાવતા હોય છે. આવો જ એક Tourist આ આફ્રિકાનાં આ કબીલાની મુસાફરીએ ગયો હતો. ત્યાંનાં આદિવાસી બાળકોને ભેટ આપવા માટે તે કેટલીક વસ્તુઓ અને વિવિધ ચોકલેટ્સ પણ લઇ ગયો હતો. ત્યાં જઇને તેણે એક આદિવાસી મહિલાને આ બધી વસ્તુઓ ત્યાંનાં બાળકોને આપવા માટે આપી. તે આદિવાસી મહિલાએ બધા બાળકોને બોલાવીને એકઠાં કર્યા અને કહ્યું કે, ‘હું આ દરેક વસ્તુઓ અને ચોકલેટ દૂરનાં એક ઝાડ પાસે રાખુ છું. દરેક બાળક દોડીને તે વસ્તુઓ લેવા આવશે. જે પહેલો પહોંચશે તે તેની મનગમતી સારી વસ્તુ લઇ શકશે. જેને પહોંચતા વાર લાગશે તેને જે મળે તે જ તેને લેવાનું રહેશે.’

પાસે ઊભેલો Tourist તેમની ભાષા સમજી શકતો ન હતો પણ અનુમાનને આધારે શું ચાલી રહ્યું છે તે જોઇ રહ્યો હતો. પેલી મહિલા તરફથી સંકેત મળતા જ બધા બાળકો દોડ્યા, પણ થોડા જ ડગલા આગળ જતાં બધા બાળકો અટકી ગયા. બધા બાળકોએ એકબીજાનાં હાથ પકડીને સાંકળ બનાવી અને જ્યાં વસ્તુઓ અને ચોક્લેટ્સ રાખી હતી ત્યાં એકસાથે ગયા અને એકબીજાનાં સાથ સહકારથી જેને જે જોઇતુ હતું તે તેમજ કેટલાકે તે ગુમાવીને પણ આનંદપૂર્વક વહેંચી લીધું.

આ દ્રશ્ય પેલી મહિલા માટે પણ નવાઇભર્યુ હતું. તેનાં મુખેથી ત્યાંની સ્થાનિક આદિવાસી ભાષામાં શબ્દો નીકળી પડ્યા, “ઉબન્ટૂ, ઉબન્ટૂ”.

પેલા Touristને આ શબ્દો ખૂબ જ ગમી ગયા. તેણે આ શબ્દનો અર્થ જાણવાનો થોડો પ્રયાસ કર્યો. જાણવા મળ્યુ, ‘ઉબન્ટૂનો અર્થ કાંઇક આવો હતો કે, માત્ર આપણાં સુખ/આનંદને જ ના જોવો પણ બીજા સાથે Share કરીને/વહેંચીને સુખ/આનંદ મેળવવો.’ ટૂકમાં કહીએ તો, ‘Being Human’.

પેલા Touristને ગમી ગયેલ એ શબ્દ ‘ઉબન્ટૂ (Ubuntu)’ Linux આધારિત એક Operating Systemનું નામ આપવામાં આવ્યું, કે જે Operating System ‘Ubuntu” ખૂબ જ પ્રસિદ્ધ બની.

દોસ્તો, મને આ જ વાત ખૂબ જ પસંદ પડી. મારી અંગત વાત કહું તો મારો એક પુત્ર કદાચ Medical Fieldમાં જવા માટે પ્રયત્નશીલ છે, હું તેને વારંવાર કહેતો હોઉ છું કે ભાઇ, તું આ Field પસંદ કરતો હો તો ભલે કરે પણ તેમાં તારી પહેલી Priority માનવીય અભિગમની રાખજે, એ પછી બીજુ બધુ અને છેલ્લે Money, અને જો તું તે કરી શકતો ના હો તો એક પિતા તરીકે હું ના ઇચ્છવા છતાં ઇચ્છીશ કે તું આ Medical Fieldમાં કામયાબ ના થા. ‘Ubuntu’ને બાજુ પર રાખીને જો આપણે એમ સમજશું કે વિકાસ કરી લઇશું તો એ આપણા માટે વિકાસ તો હશે પણ ક્યારેક ના ક્યારેક એ વિકાસનો પાયો હલી જ જવાનો. તો દોસ્તો, મારી અપીલ છે કે, આપણે પણ હંમેશા ‘ઉબન્ટૂ’ અભિગમ કેળવીએ.

ચિંતક + ગણિતશાસ્ત્રી બટ્રાંડ રસેલ સાથેની એક પ્રશ્નોતરી…

તમે શું માનો છો? ધર્મની અસરો ખરાબ થાય છે કે સારી?

રસેલ: હું માનું છું કે ઇતિહાસમાં મોટાભાગની તેની અસરો નુકશાનકારક/ખરાબ થઇ છે… તે ખરાબ થઇ છે તેનું કારણ હું એ માનુ છું કે જેની કોઇ યોગ્ય સાબિતી ન હતી તેમા લોકોએ શ્રધ્ધા રાખવી જ જોઇએ તે મહત્વનું માનાયું. તેથી તેણે બધાની વિચારશક્તિ બગાડી, કેળવણીની પધ્ધતિ બગાડી, અને હું માનુ છું કે સંપૂર્ણ નૈતિક પાખંડ ઊભું કર્યું. ખરેખર તે વાત સત્ય છે કે અસત્ય તે પ્રશ્ન દૂર રાખીને અમુક વસ્તુ માનવી તે સાચુ છે અને અમુક વસ્તુ માનવી તે ખોટું છે એમ ઠરાવ્યું.

શું ધર્મ આજે પણ નુકશાન કરી રહ્યો છે?

રસેલ: આજે પણ એ જ સ્થિતિ છે… હું માનુ છું કે આજનો ધર્મ, સંપ્રદાયમાં સીમિત થયેલો ધર્મ મુખ્યત્વે, પ્રમાણિક વિચારોને રૂંધે છે અને જે વસ્તુઓ બહું મહત્વની નથી તેને મહત્વ આપે છે.

સુખ આપનાર ક્યાં તત્વો છે એમ આપને લાગે છે?

રસેલ: મને લાગે છે કે ચાર સૌથી મહત્વનાં છે. કદાચ તેમાંનું પહેલું છે સ્વાસ્થ્ય. બીજુ, જીવનજરૂરિયાતની તંગી ન રહે તેટલી આવક. ત્રીજુ, સુખી અંગત સંબંધો અને ચોથુ, કરવામાં આવતા કાર્યની સફળતા મળવી એ છે.

સુખ માટે બીજો મહત્વનો Point આવક. તે કેટલું મહત્વ ધરાવે છે?

રસેલ: તેનો આધાર તમે ક્યાં ધોરણથી ટેવાયેલા છો તેનાં ઉપર છે. તમે સામાન્ય રીતે ગરીબ રહેવા ટેવાયેલા હો તો તમારે બહુ મોટી આવકની જરૂર રહેતી નથી. જો તમે ખૂબ શ્રીમંત રહેવાને ટેવાયેલા હો તો બહુ મોટી આવક ન હોય તો દુ:ખ રહે છે. એટલે એ પ્રશ્ન તો તમે કેવી રીતે ટેવાયેલા છો તેનાં પર આધાર રાખે છે.

અણુયુધ્ધ વિશે તમે શું માનો છો?

રસેલ: હું માનુ છું કે એથી એક એવી પરિસ્થિતિ પેદા થાય છે કે જેમાં કોઇપણ વ્યક્તિ ઇચ્છવા જેવું કશું જ ન મેળવી શકે અને આપણાં જીવનમાં જેની કીંમત છે તે બધાનો સર્વનાશ થાય.

શું તમે એમ કહેવા માંગો છો કે તે યુધ્ધમાં એકેય પક્ષે વિજય જેવું કાંઇ ન રહે?

રસેલ: હું એમ કહેવા માંગુ છું કે યુધ્ધને અંતે પશ્ચિમની છાવણીમાં છ માણસો બચ્યાં હોય, ૪ રશિયામાં અને ૪ ચીનમાં બચ્યાં હોય. એટલે પશ્ચિમનાં પક્ષે બે વધુ છે તેથી તેનો વિજય ગણવો હોય તો ગણી શકાય. (પણ તે વિજયમાં કંઇ મજા ન રહે!)

ધારો કે તમને એમ કહેવામાં આવે કે જો તમે થોડા ઓછા બુધ્ધિશાળી હો તો તમે વધારે સુખ મેળવી શકો. તમે આ અંગે શું કહેવા માંગો છો?

રસેલ: ના, ના. હું એ કરૂ જ નહિ. મને થોડી વધારે બુધ્ધિ મળતી હોય તો હું થોડું સુખ જતું કરવા તૈયાર છું. મને તો બુધ્ધિ જ ગમે.

એક પરિચય: યુધિષ્ઠિર સાહની

આજે હું ૫૫ વર્ષનો છું અને મેં લગભગ ૩૦ વર્ષનું દાંપત્યજીવન વિતાવ્યું છે. શું છે મારો અનુભવ?

જ્યારે હું હંસીખુશી સમય પસાર કરવા ઇચ્છુ છું ત્યારે મારી પત્ની ઘરકામ છોડીને મને સાથ ન આપે તો મને અવ્યક્ત ગુસ્સો આવે છે. કામકાજેથી/બહારથી ઘરે આવું છું ને એ લખવા-વાંચવામાં વ્યસ્ત હોય ત્યારે મને એનાં શિક્ષિત હોવા તરફ અણગમો આવે છે. વળી હું જ ઇચ્છુ છું કે મારા મિત્ર-વર્તુળમાં એ શિક્ષિત દેખાય. અમારા મિત્રોની ચર્ચામાં મારા મત વિરૂધ્ધનો એનો મત મને તેનું અજ્ઞાન લાગે છે. તે વધુ બોલે તો વાંધો અને ઓછુ બોલે તેમાં પણ મને વાંધો.

આ ઉપરથી હું કહી શકું કે આદર્શ ભારતીય નારી વિશે કલ્પના કરવી મારા માટે અશક્ય છે. હા, આદર્શ ભારતીય પુરૂષની કલ્પના જરૂર કરી શકું છું, કારણ કે આદર્શ ભારતીય પુરૂષ હોવા માટે તેને ન તો સુંદર હોવું જરૂરી છે, ન શિક્ષિત હોવું કે ન સભ્ય હોવું.

આ વિચારો છે પ્રસિધ્ધ લેખક યુધિષ્ઠિર સાહની(૧૯૧૩-૧૯૭૩)નાં. આપણે તેમને ખાસ તો તેમની અભિનિત ફિલ્મોને કારણે બલરાજ સાહની નામથી જાણીએ છીએ. (ફિલ્મો: ઇન્સાફ, ધરતી કે લાલ, દો બીઘા જમીન, વક્ત, એક ફૂલ દો માલી, દો રાસ્તે, પવિત્ર પાપી, ગરમ હવા વગેરે..) હકીકત એ છે કે તેઓ બીજુ બધુ પછી હતાં, પહેલા લેખક હતાં.

કઇ ભાષાનાં લેખક?

ઇ.સ. ૧૯૩૩માં લાહોરની સરકારી કોલેજમાંથી English વિષય સાથે એમ.એ. કર્યું. એ સમયે તેઓ તેમનાં લેખો અંગ્રેજીમાં લખતાં. એ પછી ઇ.સ. ૧૯૩૫થી હિન્દીમાં લખવાનું શરૂ કર્યું અને પ્રસિધ્ધ થયાં. એ પછી રવિન્દ્રનાથ ટાગોરની સલાહથી માતૃભાષા પંજાબીમાં લખવાનું શરૂ કર્યું. આ દરેક ભાષા ઉપર તેમનું પ્રભુત્વ અને વિધ્વતા હતાં.

લંડન જઇને B.B.C.ની હિન્દી સર્વિસમાં રેડિયો એનાઉન્સર તરીકે પણ રહ્યાં. એ પછી ભારત પરત ફર્યાં અને અભિનેતા તરીકે સફળ થયાં.

એક વખતનાં પરિચયથી એમનાંથી કાયમ માટે પ્રભાવિત થઇ જવાય એવું ચુંબકિય વ્યક્તિત્વ ધરાવનાર બલરાજ સાહનીનું સૌથી પ્રસિધ્ધ પુસ્તક છે: Balraj Sahani: An Autobiography.

અતિ સજ્જન એવા આ લેખકે સામાજિક કાર્યકર્તા તરીકે પોતાની જાતને જાહેર કર્યા વગર અનેક ગરીબો, દર્દીઓ અને ખાસ તો આર્થિક રીતે નબળા વિધાર્થીઓને સદાય મદદ કરતાં રહેતા હતાં.

રજનીશજીનાં વિચારમોતી…

પ્રેમનાં અનુભવમાં જ પ્રભુ છે.

બીજાની આંખે જોનાર વ્યક્તિ આંધળા કરતાં પણ વધારે આંધળી હોય છે.

વેચનારાઓ તો માત્ર ખરીદનારાઓની માંગણી જ સંતોષે છે.

એક ખરાબ કામમાં સફળ થવા કરતાં સારા કામની નિષ્ફળતા વધુ કીંમતી અને ગૌરવશાળી હોય છે.

જ્યાં મહત્વકાંક્ષાનો અંત આવે છે ત્યાંથી શાંતિનો પ્રારંભ થાય છે.

બચપણથી કોઇ બાળકને ઘોડીને આધારે ચલાવવામાં આવે તો તે લંગડો જ રહે છે, તેમ મનુષ્યને અંધશ્રધ્ધાઓને આધારે ચલાવવામાં આવે તો તે જ્ઞાનહીન રહે છે. (જ્ઞાન પામી શકતો નથી).

વિજ્ઞાને મનુષ્યની માની લેવાની વૃતિ ઉપર પ્રહાર કરીને બહુ જ મોટો ઉપકાર કર્યો છે, આ રીતે તેણે માનસિક સ્વતંત્રતાનો પાયો નાખ્યો છે.

શક્તિ હંમેશા શુભ નથી. એ તો શુભ હાથોમાં જ શુભ બની રહે છે.

આપણે કાંઇક કરી શકીએ એ પહેલા, આપણું અસ્તિત્વ જાગે તે જરૂરી છે.

માણસની અંદર વિષ અને અમૃત બંને છે. શક્તિઓની અરાજકતા જ વિષ છે અને શક્તિઓનો સંયમ, સામંજસ્ય અમૃત છે.

દિપાવલીની શુભકામના સાથે આપ સર્વેને…

Lifestyle_Offers_Diwali_Gifts(2) diwali (1)

સાત્વિક અને સંતસમાન માણસોની સોબતમાં રહીએ.

ક્ષ્મીજી દેવીની કૃપા હંમેશા આપણા પર વરસતી રહે એ માટે મહેનત કરતા રહીએ.

મુશ્કેલીઓનો સામનો કરતાં પણ હસતાં રહીએ.

બાળકોને ભૌતિક સુવાધાઓ સાથે સંસ્કાર આપતા રહીએ.

હેઠાણને આદર્શ અને પવિત્ર રાખીએ.

રકસરથી અને આવક મુજબ ખર્ચ કરતાં રહીએ.