રમુજી શબ્દસમૂહ

મનોચિકિત્સક : એ વ્યક્તિ કે જે ભારે ફી લઇને તમને એવા સવાલો પૂછે છે, જે તમારી પત્ની તમને એમ જ પૂછતી હોય છે.

દઢતા : એવો ગુણ કે જે આપણામાં હોય તો સત્યાગ્રહ અને બીજામાં હોય તો દુરાગ્રહ.

અધિકારી : એવી વ્યક્તિ કે જે તમારી પહેલા ઓફિસે પહોંચી જાય છે અને તમે વહેલા પહોંચી જાવ તો એ ખૂબ મોડો આવે છે.

નેતા : એ શખ્શ જે પોતાનાં દેશ માટે તમારી જાનની કુરબાની દેવા હંમેશા તૈયાર રહે છે.

પડોશી : એ મહાનુભાવ જે તમારી સમસ્યાઓને તમારા કરતા વધારે સમજે છે.

લગ્ન : એ જાણવાનો ઉપાય કે તમારી પત્નીને કેવો પતિ પસંદ છે.

કોન્ફરન્સ રૂમ : એવી જગ્યા જ્યાં બધા જ બોલે છે, કોઇ સાંભળતુ નથી અને છેવટે બધા અસહમત થાય છે.

શ્રેષ્ઠ પુસ્તક : જેની પ્રશંશા બધા કરે છે પણ વાંચતુ કોઇ નથી.

સરકારી કાર્યાલય : એ સ્થાન જ્યાં તમે તમારા ઘરનાં તણાવોથી મુક્ત થઇને આરામ કરી શકો છો.

Philosophy of Linux Operating System ‘UBUNTU’

images
દક્ષિણ આફ્રિકાનાં છેવાડાનાં એક કબીલાની આ વાત છે. અતિસમૃદ્ધ એવા યુરોપિયન દેશોમાં કેટલાક લોકો આફ્રિકાનાં આવા સ્થળોની Tour પર જવાનો રસ ધરાવતા હોય છે. આવો જ એક Tourist આ આફ્રિકાનાં આ કબીલાની મુસાફરીએ ગયો હતો. ત્યાંનાં આદિવાસી બાળકોને ભેટ આપવા માટે તે કેટલીક વસ્તુઓ અને વિવિધ ચોકલેટ્સ પણ લઇ ગયો હતો. ત્યાં જઇને તેણે એક આદિવાસી મહિલાને આ બધી વસ્તુઓ ત્યાંનાં બાળકોને આપવા માટે આપી. તે આદિવાસી મહિલાએ બધા બાળકોને બોલાવીને એકઠાં કર્યા અને કહ્યું કે, ‘હું આ દરેક વસ્તુઓ અને ચોકલેટ દૂરનાં એક ઝાડ પાસે રાખુ છું. દરેક બાળક દોડીને તે વસ્તુઓ લેવા આવશે. જે પહેલો પહોંચશે તે તેની મનગમતી સારી વસ્તુ લઇ શકશે. જેને પહોંચતા વાર લાગશે તેને જે મળે તે જ તેને લેવાનું રહેશે.’

પાસે ઊભેલો Tourist તેમની ભાષા સમજી શકતો ન હતો પણ અનુમાનને આધારે શું ચાલી રહ્યું છે તે જોઇ રહ્યો હતો. પેલી મહિલા તરફથી સંકેત મળતા જ બધા બાળકો દોડ્યા, પણ થોડા જ ડગલા આગળ જતાં બધા બાળકો અટકી ગયા. બધા બાળકોએ એકબીજાનાં હાથ પકડીને સાંકળ બનાવી અને જ્યાં વસ્તુઓ અને ચોક્લેટ્સ રાખી હતી ત્યાં એકસાથે ગયા અને એકબીજાનાં સાથ સહકારથી જેને જે જોઇતુ હતું તે તેમજ કેટલાકે તે ગુમાવીને પણ આનંદપૂર્વક વહેંચી લીધું.

આ દ્રશ્ય પેલી મહિલા માટે પણ નવાઇભર્યુ હતું. તેનાં મુખેથી ત્યાંની સ્થાનિક આદિવાસી ભાષામાં શબ્દો નીકળી પડ્યા, “ઉબન્ટૂ, ઉબન્ટૂ”.

પેલા Touristને આ શબ્દો ખૂબ જ ગમી ગયા. તેણે આ શબ્દનો અર્થ જાણવાનો થોડો પ્રયાસ કર્યો. જાણવા મળ્યુ, ‘ઉબન્ટૂનો અર્થ કાંઇક આવો હતો કે, માત્ર આપણાં સુખ/આનંદને જ ના જોવો પણ બીજા સાથે Share કરીને/વહેંચીને સુખ/આનંદ મેળવવો.’ ટૂકમાં કહીએ તો, ‘Being Human’.

પેલા Touristને ગમી ગયેલ એ શબ્દ ‘ઉબન્ટૂ (Ubuntu)’ Linux આધારિત એક Operating Systemનું નામ આપવામાં આવ્યું, કે જે Operating System ‘Ubuntu” ખૂબ જ પ્રસિદ્ધ બની.

દોસ્તો, મને આ જ વાત ખૂબ જ પસંદ પડી. મારી અંગત વાત કહું તો મારો એક પુત્ર કદાચ Medical Fieldમાં જવા માટે પ્રયત્નશીલ છે, હું તેને વારંવાર કહેતો હોઉ છું કે ભાઇ, તું આ Field પસંદ કરતો હો તો ભલે કરે પણ તેમાં તારી પહેલી Priority માનવીય અભિગમની રાખજે, એ પછી બીજુ બધુ અને છેલ્લે Money, અને જો તું તે કરી શકતો ના હો તો એક પિતા તરીકે હું ના ઇચ્છવા છતાં ઇચ્છીશ કે તું આ Medical Fieldમાં કામયાબ ના થા. ‘Ubuntu’ને બાજુ પર રાખીને જો આપણે એમ સમજશું કે વિકાસ કરી લઇશું તો એ આપણા માટે વિકાસ તો હશે પણ ક્યારેક ના ક્યારેક એ વિકાસનો પાયો હલી જ જવાનો. તો દોસ્તો, મારી અપીલ છે કે, આપણે પણ હંમેશા ‘ઉબન્ટૂ’ અભિગમ કેળવીએ.

ચિંતક + ગણિતશાસ્ત્રી બટ્રાંડ રસેલ સાથેની એક પ્રશ્નોતરી…

તમે શું માનો છો? ધર્મની અસરો ખરાબ થાય છે કે સારી?

રસેલ: હું માનું છું કે ઇતિહાસમાં મોટાભાગની તેની અસરો નુકશાનકારક/ખરાબ થઇ છે… તે ખરાબ થઇ છે તેનું કારણ હું એ માનુ છું કે જેની કોઇ યોગ્ય સાબિતી ન હતી તેમા લોકોએ શ્રધ્ધા રાખવી જ જોઇએ તે મહત્વનું માનાયું. તેથી તેણે બધાની વિચારશક્તિ બગાડી, કેળવણીની પધ્ધતિ બગાડી, અને હું માનુ છું કે સંપૂર્ણ નૈતિક પાખંડ ઊભું કર્યું. ખરેખર તે વાત સત્ય છે કે અસત્ય તે પ્રશ્ન દૂર રાખીને અમુક વસ્તુ માનવી તે સાચુ છે અને અમુક વસ્તુ માનવી તે ખોટું છે એમ ઠરાવ્યું.

શું ધર્મ આજે પણ નુકશાન કરી રહ્યો છે?

રસેલ: આજે પણ એ જ સ્થિતિ છે… હું માનુ છું કે આજનો ધર્મ, સંપ્રદાયમાં સીમિત થયેલો ધર્મ મુખ્યત્વે, પ્રમાણિક વિચારોને રૂંધે છે અને જે વસ્તુઓ બહું મહત્વની નથી તેને મહત્વ આપે છે.

સુખ આપનાર ક્યાં તત્વો છે એમ આપને લાગે છે?

રસેલ: મને લાગે છે કે ચાર સૌથી મહત્વનાં છે. કદાચ તેમાંનું પહેલું છે સ્વાસ્થ્ય. બીજુ, જીવનજરૂરિયાતની તંગી ન રહે તેટલી આવક. ત્રીજુ, સુખી અંગત સંબંધો અને ચોથુ, કરવામાં આવતા કાર્યની સફળતા મળવી એ છે.

સુખ માટે બીજો મહત્વનો Point આવક. તે કેટલું મહત્વ ધરાવે છે?

રસેલ: તેનો આધાર તમે ક્યાં ધોરણથી ટેવાયેલા છો તેનાં ઉપર છે. તમે સામાન્ય રીતે ગરીબ રહેવા ટેવાયેલા હો તો તમારે બહુ મોટી આવકની જરૂર રહેતી નથી. જો તમે ખૂબ શ્રીમંત રહેવાને ટેવાયેલા હો તો બહુ મોટી આવક ન હોય તો દુ:ખ રહે છે. એટલે એ પ્રશ્ન તો તમે કેવી રીતે ટેવાયેલા છો તેનાં પર આધાર રાખે છે.

અણુયુધ્ધ વિશે તમે શું માનો છો?

રસેલ: હું માનુ છું કે એથી એક એવી પરિસ્થિતિ પેદા થાય છે કે જેમાં કોઇપણ વ્યક્તિ ઇચ્છવા જેવું કશું જ ન મેળવી શકે અને આપણાં જીવનમાં જેની કીંમત છે તે બધાનો સર્વનાશ થાય.

શું તમે એમ કહેવા માંગો છો કે તે યુધ્ધમાં એકેય પક્ષે વિજય જેવું કાંઇ ન રહે?

રસેલ: હું એમ કહેવા માંગુ છું કે યુધ્ધને અંતે પશ્ચિમની છાવણીમાં છ માણસો બચ્યાં હોય, ૪ રશિયામાં અને ૪ ચીનમાં બચ્યાં હોય. એટલે પશ્ચિમનાં પક્ષે બે વધુ છે તેથી તેનો વિજય ગણવો હોય તો ગણી શકાય. (પણ તે વિજયમાં કંઇ મજા ન રહે!)

ધારો કે તમને એમ કહેવામાં આવે કે જો તમે થોડા ઓછા બુધ્ધિશાળી હો તો તમે વધારે સુખ મેળવી શકો. તમે આ અંગે શું કહેવા માંગો છો?

રસેલ: ના, ના. હું એ કરૂ જ નહિ. મને થોડી વધારે બુધ્ધિ મળતી હોય તો હું થોડું સુખ જતું કરવા તૈયાર છું. મને તો બુધ્ધિ જ ગમે.

એક પરિચય: યુધિષ્ઠિર સાહની

આજે હું ૫૫ વર્ષનો છું અને મેં લગભગ ૩૦ વર્ષનું દાંપત્યજીવન વિતાવ્યું છે. શું છે મારો અનુભવ?

જ્યારે હું હંસીખુશી સમય પસાર કરવા ઇચ્છુ છું ત્યારે મારી પત્ની ઘરકામ છોડીને મને સાથ ન આપે તો મને અવ્યક્ત ગુસ્સો આવે છે. કામકાજેથી/બહારથી ઘરે આવું છું ને એ લખવા-વાંચવામાં વ્યસ્ત હોય ત્યારે મને એનાં શિક્ષિત હોવા તરફ અણગમો આવે છે. વળી હું જ ઇચ્છુ છું કે મારા મિત્ર-વર્તુળમાં એ શિક્ષિત દેખાય. અમારા મિત્રોની ચર્ચામાં મારા મત વિરૂધ્ધનો એનો મત મને તેનું અજ્ઞાન લાગે છે. તે વધુ બોલે તો વાંધો અને ઓછુ બોલે તેમાં પણ મને વાંધો.

આ ઉપરથી હું કહી શકું કે આદર્શ ભારતીય નારી વિશે કલ્પના કરવી મારા માટે અશક્ય છે. હા, આદર્શ ભારતીય પુરૂષની કલ્પના જરૂર કરી શકું છું, કારણ કે આદર્શ ભારતીય પુરૂષ હોવા માટે તેને ન તો સુંદર હોવું જરૂરી છે, ન શિક્ષિત હોવું કે ન સભ્ય હોવું.

આ વિચારો છે પ્રસિધ્ધ લેખક યુધિષ્ઠિર સાહની(૧૯૧૩-૧૯૭૩)નાં. આપણે તેમને ખાસ તો તેમની અભિનિત ફિલ્મોને કારણે બલરાજ સાહની નામથી જાણીએ છીએ. (ફિલ્મો: ઇન્સાફ, ધરતી કે લાલ, દો બીઘા જમીન, વક્ત, એક ફૂલ દો માલી, દો રાસ્તે, પવિત્ર પાપી, ગરમ હવા વગેરે..) હકીકત એ છે કે તેઓ બીજુ બધુ પછી હતાં, પહેલા લેખક હતાં.

કઇ ભાષાનાં લેખક?

ઇ.સ. ૧૯૩૩માં લાહોરની સરકારી કોલેજમાંથી English વિષય સાથે એમ.એ. કર્યું. એ સમયે તેઓ તેમનાં લેખો અંગ્રેજીમાં લખતાં. એ પછી ઇ.સ. ૧૯૩૫થી હિન્દીમાં લખવાનું શરૂ કર્યું અને પ્રસિધ્ધ થયાં. એ પછી રવિન્દ્રનાથ ટાગોરની સલાહથી માતૃભાષા પંજાબીમાં લખવાનું શરૂ કર્યું. આ દરેક ભાષા ઉપર તેમનું પ્રભુત્વ અને વિધ્વતા હતાં.

લંડન જઇને B.B.C.ની હિન્દી સર્વિસમાં રેડિયો એનાઉન્સર તરીકે પણ રહ્યાં. એ પછી ભારત પરત ફર્યાં અને અભિનેતા તરીકે સફળ થયાં.

એક વખતનાં પરિચયથી એમનાંથી કાયમ માટે પ્રભાવિત થઇ જવાય એવું ચુંબકિય વ્યક્તિત્વ ધરાવનાર બલરાજ સાહનીનું સૌથી પ્રસિધ્ધ પુસ્તક છે: Balraj Sahani: An Autobiography.

અતિ સજ્જન એવા આ લેખકે સામાજિક કાર્યકર્તા તરીકે પોતાની જાતને જાહેર કર્યા વગર અનેક ગરીબો, દર્દીઓ અને ખાસ તો આર્થિક રીતે નબળા વિધાર્થીઓને સદાય મદદ કરતાં રહેતા હતાં.

રજનીશજીનાં વિચારમોતી…

પ્રેમનાં અનુભવમાં જ પ્રભુ છે.

બીજાની આંખે જોનાર વ્યક્તિ આંધળા કરતાં પણ વધારે આંધળી હોય છે.

વેચનારાઓ તો માત્ર ખરીદનારાઓની માંગણી જ સંતોષે છે.

એક ખરાબ કામમાં સફળ થવા કરતાં સારા કામની નિષ્ફળતા વધુ કીંમતી અને ગૌરવશાળી હોય છે.

જ્યાં મહત્વકાંક્ષાનો અંત આવે છે ત્યાંથી શાંતિનો પ્રારંભ થાય છે.

બચપણથી કોઇ બાળકને ઘોડીને આધારે ચલાવવામાં આવે તો તે લંગડો જ રહે છે, તેમ મનુષ્યને અંધશ્રધ્ધાઓને આધારે ચલાવવામાં આવે તો તે જ્ઞાનહીન રહે છે. (જ્ઞાન પામી શકતો નથી).

વિજ્ઞાને મનુષ્યની માની લેવાની વૃતિ ઉપર પ્રહાર કરીને બહુ જ મોટો ઉપકાર કર્યો છે, આ રીતે તેણે માનસિક સ્વતંત્રતાનો પાયો નાખ્યો છે.

શક્તિ હંમેશા શુભ નથી. એ તો શુભ હાથોમાં જ શુભ બની રહે છે.

આપણે કાંઇક કરી શકીએ એ પહેલા, આપણું અસ્તિત્વ જાગે તે જરૂરી છે.

માણસની અંદર વિષ અને અમૃત બંને છે. શક્તિઓની અરાજકતા જ વિષ છે અને શક્તિઓનો સંયમ, સામંજસ્ય અમૃત છે.

દિપાવલીની શુભકામના સાથે આપ સર્વેને…

Lifestyle_Offers_Diwali_Gifts(2) diwali (1)

સાત્વિક અને સંતસમાન માણસોની સોબતમાં રહીએ.

ક્ષ્મીજી દેવીની કૃપા હંમેશા આપણા પર વરસતી રહે એ માટે મહેનત કરતા રહીએ.

મુશ્કેલીઓનો સામનો કરતાં પણ હસતાં રહીએ.

બાળકોને ભૌતિક સુવાધાઓ સાથે સંસ્કાર આપતા રહીએ.

હેઠાણને આદર્શ અને પવિત્ર રાખીએ.

રકસરથી અને આવક મુજબ ખર્ચ કરતાં રહીએ.

થોડુક ગ્રીક તત્વચિંતન…

ગ્રીક તત્વચિંતક એરિસ્ટોટલ (ઇ.સ.પૂર્વે ૩૮૪-૩૨૨) સિકંદરનાં ગુરૂ હતાં. એ સમયે સિકંદરનાં શિક્ષણ માટે તેને સિકંદરનાં પિતાએ જે રકમ આપી હતી તેને આજનાં મૂલ્યમાં ગણીએ તો કરોડો રૂપિયા થાય એવી હતી. આ એરિસ્ટોટલે પોતાની સંસ્થામાં પગારદાર તરીકે ૧૦૦૦થી વધુ મદદનીશો રાખ્યા હતાં. તેણે કહ્યું છે કે,

ઇશ્વર જગતનો કર્તા નથી, પણ જગતની ગતિનું કારણ છે.

સહિયારી સંપતિ અને કુટુંબવિહીન સમાજ વ્યવસ્થા ભારે અંધાધૂંધી અને ગુનાખોરી ફેલાવશે. જે સૌનું સહિયારૂ હશે તેની કોઇને દરકાર હશે નહિ.

માણસ માટે રાજ્ય છે, નહિ કે રાજ્ય માટે માણસ.

માણસનો જન્મ એકમાત્ર હેતુ માટે થયો છે – સુખી થવા માટે. સુખનો અર્થ આપતા તે કહે છે કે શુભ કાર્યો કરવાથી જે મન:સ્થિતી ઉપજે છે તેનું નામ જ સુખ.

ગ્રીક તત્વચિંતક એપિક્યુરસ (ઇ.સ.પૂર્વે ૩૪૨-૨૭૦). એથેન્સમાં એમની શૈક્ષણિક સંસ્થામાં શિષ્યો, ધનિકો, ગુલામો, વેશ્યાઓ બધા સાથે શીખતા અને સમાન દરજ્જાથી સાથે રહેતા. તે કહેતો,

હું કોણ છું અને હું જે કાંઇ છું તે શાં માટે છું ? એવો પ્રશ્ન દરેક મનુષ્યને થવો જોઇએ.

આપણે સૌ ઇશ્વરનાં સંતાનો છીએ એવી વાતો તદન વાહિયાત છે.

સૌ પ્રથમ તો આપણે આપણાં મગજમાંથી બે ભયને નિર્મૂળ કરવા જોઇએ. એક: ઇશ્વરનો ભય અને બે: મૃત્યુનો ભય. આ બંને ભય થકી જ માનવજાત પરેશાન છે.